و انسان اول و مادر زندگانى را ، كه نخستين تثليث مانويه هستند ، در ازاء اب و ابن و روح القدس قرار داده‌اند « 1 » . عباراتى از اناجيل عيسويان در قطعات كتب مانى ديده مىشود . عيسى در آيين مانى مقامى عالى دارد ، اما چون اطلاعات ما كامل نيست ، نميتوانيم بتحقيق آن مقام را معين كنيم . آنچه معلوم است عيسى مانويان ، آن عيسى نيست كه يهود بدار آويختند . مانى شهادت مسيح را ظاهرى ميداند و بعنوان نشانه اسارت روح نورانى در عالم اسفل « 2 » تلقى مىكند . به اعتقاد مانى عيسى حقيقى موجودى است الهى ، كه از عالم نور براى تعليم آدم و هدايت او بصراط مستقيم فرستاده شد . عيسى راهنماى ارواح است بجانب جهان نور « 3 » . چنان كه بوسه « 4 » در خصوص ساير گنوستيكها گفته است ، مانى افكار قدما را ، كه راجع بنجات داشته‌اند ، بعيسى نسبت داده است ، ولى اين انتساب سطحى و مصنوعى نيست ، بلكه مانى اصل نجات را ، كه در مذهب عيسوى آمده است ، تعبير نموده و با آيين خود وفق داده است « 5 » . ظاهرا مانى عقيده تناسخ « 6 » را از هنديان خاصهء بوداييان گرفته است . اما

--> ( 1 ) - راجع بمبحث ارتباطى كه بين تثليث عيسويان با عقايد مانى درباره خدايان سه گانه كه اب و ام و ابن هستند ، وجود دارد و مورد بحث ديتلف نيلسن Ditlef Zilsdn واقع شده ، در اينجا چيزى اظهار نميدارم . ديتلف نلسن ، تثليث از نظر تاريخ اديان كپنهاك 1992 . Der dseieinige Noss in'religion shistoritcher Beleuchtung . ( 2 ) - والدشميدت - لنتس ، مقام عيسى ، ص 24 و ما بعد . ( 3 ) - ايضا ص 61 و بعد . ( 4 ) - Bousset ( 5 ) - والدشميت - لنتس ، مقام عيسى ، ص 77 در باب مقام عيسى در دين مانى مقايسه شود با شدر ، صورت اصلى الخ ، ص 150 و ما بعد ، آندرآس - هنينگ ، 2 ، ص 312 و ما بعد . ( 6 ) - در باب اطلاعات مانى از دين بودايى ر ك شدر ، مشرق زمين 28 ، ص 95 ، يادداشت 1 .